Szukaj

Baza nazwisk

Podstawowe definicje genealogiczne.

Ród - wszystkie osoby złączone ze sobą wspólnotą krwi, pochodzące od jednego i tego samego przodka. 
Koicja - relacja pomiędzy dwoma osobami, które zawarły związek małżeński i wydały na świat wspólne dzieci. 
Filiacja - stosunki pomiędzy rodzicami i ich dziećmi, dziadkami i wnukami. Zawsze opiera się na powiązaniach wspólnotą krwi. 
Krewni w lini prostej - wywodzą się wzajemnie jeden od drugiego (pradziadek, dziadek, ojciec, Ty, Twoje dzieci). 
Krewni w lini bocznej - wszyscy krewni, którzy nie pochodzą bezpośrednio jeden od drugiego ( Ty i Twój brat cioteczny, Ty i Twoja ciotka). Powinowaci - członkowie rodziny, którzy należą do niej dzięki koicji, czyli zawarciu związku małżeńskiego (Ty a matka Twojej żony, Ty a siostra Twojego męża). 
Probant - każda osoba prowadząca badania genealogiczne swojej rodziny, stanowi centrum badań dla którego sporządza się wywód przodków. Wstępni, ascendenci - nasi przodkowie. 
Zstępni, descendenci - nasi potomkowie. 
Przodkowie po mieczu - wszyscy przodkowie ze strony ojca. 
Przodkowie po kądzieli - wszyscy przodkowie z strony matki. 
Stopień pokrewieństwa - to liczbowe oznaczenie odległości genealogicznej między dwiema spokrewnionymi osobami. W lini prostej równy jest liczbie pokoleń minus jeden, np: Dziadek pokolenie I Ojciec pokolenie II Syn pokolenie III Dziadek i wnuk są krewnymi II stopnia. W lini bocznej, stopień pokrewieństwa jest równy sumie osób w obu liniach prostych, aż do wspólnego przodka, bez wliczania samego przodka, np: I. Stanisław II. Anna II Zofia III Michał III Krzysztot Michał i Krzysztof są krewnymi IV stopnia, a Michał ze swą ciotką Zofią krewnymi III stopnia. Kwestię stopni pokrewieństwa inaczej rozpatruje prawo kanoniczne, według którego krewni w lini bocznej tego samego pokolenia są ze sobą spokrewnieni w takim stopniu, w jakim każdy z nich jest spokrewniony ze wspólnym przodkiem.

OKREŚLENIA KREWNYCH I POWINOWATYCH UŻYWANE W DAWNEJ POLSCE: 
Agnat - przodek ze strony ojca 
Kagnat - przodek ze strony matki 
Macierz, mać - matka 
Czędo - dzieci 
Wnęk, wnęka - wnuk, wnuczka 
Świekr - ojciec męża 
Świekra - matka męża 
Cieść- ojciec żony 
Cieścia - matka żony 
Snecha - synowa 
Dziewierz - brat męża 
Żełwa, zełwa - siostra męża 
Jątrwa - żona brata męża 
Szurzyn - brat żony 
Świeść - siostra żony 
Paszenog - mąż siostry żony 
Stryj - brat ojca 
Stryjenka, stryjna - żona brata ojca 
Wuj - brat matki 
Wujenka - żona brata matki 
Pociot - mąż ciotki 
Pociotki - kuzyni 
Swak- mąż siostry 
Praciotka, wielka ciotka - siostra babki 
Wielki wuj, stary wuj - brat babki 
Prastryj, wielki stryj - brat dziadka 
Bliznek - bliźniak

 TYTULATURA OKREŚLAJĄCA PRZYNALEŻNOŚĆ KLASOWĄ: 

"illustrissimus ac magnificus" - jaśnie wielmożny; dotyczyło magnata, senatora
"magnificus" - wielmożny; dot. urzędnika grodzkiego lub ziemskiego 
"generosus" - urodzony; dot. właściciela jednej wsi 
"nobilis" - szlachetny, dot. właściciela części wsi lub dzierżawcy 
"spectabilis" - godny; dot. zamożnego patrycjusza dużego miasta
"honoratus" - zacny; dot. patrycjusza
"famatus/famosus" - sławetny; dot. średniozamożnego rzemieślnika
"providus/circumspectus" - opatrzny; dot. ubogiego rzemieślnika
"honestus" - uczciwy; dot. rolnika z małego miasteczka, rzemieślnika wiejskiego
"laboriosus" - pracowity; dot. chłopa 
"infidelis/perfidus" - niewierny/przewrotny; dot. Żyda 
"reverendissimus" - przewielebny; dot. biskupa, ordynariusza 
"reverendus" - wielebny; dot. opata, biskupa sufragana, prałata 
"venerabilis" - dostojny; dot. członka kapituły, proboszcza 
"honorabilis" - czcigodny; dot. wiejskiego plebana, wikariusza 
"vir excellens/egregius" - mąż znamienity; dot. uczonego, lekarza, filozofa

Ponieważ dla chłopów obowiązywało tylko jedno określenie, które nie mówiło nic o ich pozycji w ramach tej klasy, ważne są tu terminy innego rodzaju, wskazujące na zamożność chłopa. Były one stosowane w miejsce zawodów u mieszczan, choć oczywiście nie są to zawody w obecnym rozumieniu. 
OKREŚLENIE RODZAJÓW CHŁOPÓW: 
"cmetho" - kmieć; dotyczy gospodarza na 1 łanie 
"semi-cmetho" - półkmieć; dot. gospodarza na połowie łana 
"hortulanus" - zagrodnik/ogrodnik; dot. właściciela chałupy z kawałkiem ziemi/ogrodem 
"inquilinus" - komornik/kątnik; dot. chłopa mieszkającego u innego gospodarza/pracownika folwarku 
"famulus" - parobek; dot. pracownika gospodarskiego lub dworskiego 
"arator" - rataj; dot. zagrodnika pracującego też na folwarku 
"colonus" - kolonista; dot. osadnika, później także ubogiego chłopa 
"agricola" - rolnik; ogólne określenie chłopa w XIX wieku

Numerowanie miesięcy: 

7 ber/bris - September - "septem" siedem - siódmy miesiąc roku 
8 ber/bris - October - "octo" osiem - ósmy miesiąc roku 
9 ber/ bris - November - "novem" dziewięć - dziewiąty miesiąc roku 
10 ber/bris - December - "decem" dziesięć - dziesiąty miesiąc roku 

Ale jak to tak? Wrzesień siódmym miesiącem roku? Już wyjaśniamy. System ten wywodzi się z kalendarza rzymskiego. Początkowo rok według niego liczył 304 dni, podzielony był na 10 miesięcy i rozpoczynał się w marcu na cześć boga Marsa. Po upływie tego okresu następował nienumerowany okres zimowy liczący 61 dni. W późniejszych czasach do kalendarza dodano miesiące: styczeń i luty, ale nazewnictwo pozostało bez zmian. Dlatego nie zmylcie się 7ber to nie lipiec, a właśnie wrzesień.
Genwolgenealogia.pl

Jak czytać kościelne księgi ochrzczonych, zaślubionych oraz zmarłych, spisywane w j.łacińskim:

 Liber Natorum/Liber Baptisatorum Księga Urodzonych/ Księga Ochrzczonych:

ZAPIS TABELARYCZNY:
W lewym górnym rogu wpisany jest odpowiedni rok. Kolejne kolumny oznaczają: 
Numerus serialis - numer pozycji w księdze 
Dies et mensis natus/baptisatus - dzień i miesiąc urodzenia/chrztu 
Numerus domus - numer domu 
Nomen baptisati - imię ochrzczonego  
Religio catholica/ accatholica /aut alia - religia katolik/ inna (w odpowiednim miejscu stawiano kreskę) Sexus puer/puella - płeć chłopiec/ dziewczyna 
Thori legitimi/illegitimi - łoże prawe/nieprawe 
Parentes/Patris ac parentum nomen, cognomen et conditio ejus/Matris ac parentum nomen, cognomen et conditio - rodzice/ojciec, imię, nazwisko, zawód lub status społeczny, Jego rodzice/matka, imię, nazwisko, Jej rodzice, status społeczny 
Patrini/nomen et cognomen/conditio- rodzice chrzestni/imię i nazwisko/ zawód lub status społeczny 
Baptizavit - ochrzcił (imię i nazwisko księdza, często także Jego urząd) 
Obstetrix - skrót. Obst.- akuszerka (kobieta przyjmująca poród)

STARSZE KSIĘGI PROWADZONE W FORMIE OPISOWEJ:
Zazwyczaj na górze aktu wpisywano miejscowość, w której urodziło się dziecko. Następnie kolejno widniały: 
 • data urodzenia, chrztu ( rok i miesiąc często wpisywany był tylko raz - przy pierwszym akcie dotyczącym danego rocznika czy miesiąca) 
 • dane księdza ( imię, nazwisko, urząd) 
 • imię dziecka, jego płeć 
 • dane rodziców ( często nie wpisywano niestety nazwiska panieńskiego matki) 
 • dane rodziców chrzestnych 
                           Przykład: 
" Anno Domini 1666 12 januari Ego idem qui supra baptisani Sebastianum Pauli Gąsior et Sophia Conjug.Legit. de Porąbka. Patrini fuerunt Andreas Wieleś et Regina Piękowa de Porąbka." 
                          Tłumaczenie: 
 " Roku Pańskiego 1666 12 stycznia Ja jak wyżej (podpisany), ochrzciłem Sebastiana (syna), Pawła Gąsior i Zofii prawnych małżonków z Porąbki. Rodzicami chrzestnymi byli Andrzej Wieleś i Regina Piękowa z Porąbki." 

SKRÓTY: 
 CL/ Conjug. Legit./ C.Legi./C.Leg. - Conjugum Legitimorum - prawnych małżonków 
 PF - Patrini fuere/fuerunt - rodzicami chrzestnymi byli 
 Ass - Assistentibus - asystowali 
 Bvi - Baptisavi - ochrzciłem 
 Bapt. - Baptizatio - chrzest, chrzcił 
 Cath. - Catholica - katolik 
 Ex LC sua - ex legitima conjuge sua - z jego prawnej małżonki 
 Nme/Nne - nomine - imię 
 Anno domini - roku pańskiego 
 Annus - rok 
 Baptisavi infantem - ochrzciłem dziecko 
 Dies - dzień 
 Eodem/Idem die - tego samego dnia 
 Idem qui supra - tak samo jak wyżej 
 Mensis - miesiąc

SŁOWNIK: 
Baptizatio - chrzest 
Baptizatus - ochrzczony 
Baptizavit - ochrzcił 
Binomini - dwóch imion 
Conjugalis - małżeński 
Conjugatis - żonaty, zamężna 
Conjuges - małżonkowie 
Filia - córka 
Filius - syn 
Filius naturalis - syn nieślubny 
Gemellus/Geminus - bliźniak
Illegitimus - nieślubny 
Impuditia - nierząd 
Incestus - kazirodztwo 
Infans - dziecko 
Inventus - znajda (dziecko) 
Legitimus - legalny, ślubny 
Liberi - dzieci 
Mater - matka 
Materna - matka chrzestna 
Matrimonialis - małżeński 
Matrina - matka chrzestna 
Natus - urodzony 
Nothus - dziecko nieślubne 
Nutrix - mamka 
Obstetrix - położna 
Orphanus - sierota bez ojca 
Parentes - rodzice 
Pater - ojciec 
Patrini - rodzice chrzestni 
Per matrimonium subsequens legitimatus - uznany za prawe dziecko przez późniejsze małżeństwo rodziców 
Posthumus - pogrobowiec 
Progenitus - dziecko pierworodne 
Proles - potomstwo, dzieci 
Provisor puerorum - opiekun dzieci 
Pueri - dzieci 
Renatus - ochrzczony 
Restitutio naturalium - uznanie nieślubnego dziecka 
Scortatio - cudzołóstwo 
Sponsor fidei - ojciec chrzestny 
Spurius - z nieznanego ojca 
Stuprum violentium - gwałt 
Susceptor - ojciec chrzestny 
Testimonium - świadectwo 
Testimonium ortis et baptismi - świadectwo urodzenia i chrztu (metryka) 
Trigemini - trojaczki 
Vulgo quaesitus - nieślubne dziecko
Genwolgenealogia.pl

 Liber Copulatorum/ Liber Matrimoniorum:

ZAPIS TABELARYCZNY:
W lewym górnym rogu wpisany jest odpowiedni rok. Kolejne kolumny oznaczają: 
Numerus serialis - numer pozycji w księdze 
Dies et mensis copulationis - dzień i miesiąc ślubu 
SPONSUS - Narzeczony 
Numerus domus - numer domu narzeczonego (niekiedy także narzeczonej) 
Ejus ac parentum nomen, cognomen atque conditio, item ejus Dominium et nativitatis locus - imię, nazwisko, status społeczny lub zawód, Jego rodzice, miejsce urodzenia i zamieszkania ( jeżeli Pan Młody był wdowcem wpisywano tu także informację o Jego wcześniejszych żonach, z reguły jej imię, nazwisko i datę zgonu) 
Religio/Catholica/Aut alia (acatholica) - religia /katolik/inna (w odpowiednim miejscu stawiano kreskę) 
Aetas - wiek ( czasami ksiądz wpisywał datę urodzenia) 
Caelebs/Viduus - kawaler/wdowiec (w odpowiednim miejscu stawiano kreskę) 
SPONSA - Narzeczona Tutaj rubryki analogicznie do narzeczonego. 
TESTES - Świadkowie 
Nomen et cognomen- imię i nazwisko 
Conditio - zawód, status społeczny

Pod aktem widnieje zazwyczaj: 
• imię, nazwisko, urząd księdza, który udzielał ślubu
• może pojawić się zgoda na ślub małoletniej/małoletniego, udzielana z reguły przez ojca w obecności świadków 
• czasami, mogą być tu wpisane terminy zapowiedzi przedślubnych 

STARSZE KSIĘGI PROWADZONE W FORMIE OPISOWEJ: 
Zazwyczaj na górze aktu wpisywano miejscowość, w której brano ślub ( najczęściej była to miejscowość, z której pochodziła Pani Młoda) Następnie kolejno widniały: 
• data ślubu (rok i miesiąc często wpisywany był tylko raz - przy pierwszym akcie dotyczącym danego rocznika czy miesiąca) 
• dane księdza (imię, nazwisko, urząd) 
• następnie zazwyczaj pojawiała się informacja, o odbytych zapowiedziach przedślubnych 
• dane narzeczonego (imię, nazwisko, wiek, miejscowość z której pochodził, bardzo rzadko dane rodziców, określenie czy był wdowcem czy kawalerem) 
• dane narzeczonej (analogicznie jak u narzeczonego) 
• dane świadków (imię, nazwisko, miejscowość, z której pochodzili, czasem zawód lub status społeczny)

                                               Przykład: 
 " Anno Domini 1731 Januarius Bobowa 16.
 Idem qui supra benedixit matrimonium praemissis tribus denuntiationibus inter Joannes Kaczor de Stróżna, viduus et Catharina Worek, virgo. Testes fuerunt Stanislaum Skop, Josephus Nędza."
                                            Tłumaczenie:
"Roku Pańskiego 1731 Styczeń Bobowa 16 (dnia).
 Ja tak jak wyżej, pobłogosławiłem małżeństwo, poprzedzone trzema zapowiedziami, pomiędzy Janem Kaczor ze Stróżnej, wdowcem i Katarzyną Worek, panną. Świadkowie: Stanisław Skop, Józef Nędza." 

SKRÓTY: 
bened. - benedixi - pobłogosławiłem 
Mtrm- matrimonium - małżeństwo 
TF - Testes fuerunt - świadkowie 

SŁOWNIK: 
Adolescens - młodzieniec 
Adolescentia - panna 
Alias - zwany też 
Ambo - obaj 
 Banni/Bannorum - zapowiedzi 
Benedicere - błogosławić 
Benedixi - pobłogosławiłem 
Benedixit- pobłogosławił 
Caelebs - kawaler, nieżonaty 
Circiter - około, blisko 
Consensus - zgoda 
Consensus militaris - zezwolenie od wojska 
Consentiente Patre/Matre/Tutore - za zgodą Ojca/Matki/Opiekuna 
Consors/conthoralis - żona 
Contractum - zawarte 
Contraxerunt matrimonium - zawarli związek małżeński 
Copulatio - zaślubiny 
Data denuntiationum - daty zapowiedzi 
Declaratio nullitatis matrimoni - unieważnienie małżeństwa 
Deflorata - pozbawiona dziewictwa 
Dispensatio - dyspensa 
Divortium - rozwód 
Illata - posag 
Inter - pomiędzy, pośród 
Innuptus - nieżonaty 
Innupta - niezamężna 
Juvenis - kawaler 
Liber/Libera - stanu wolnego 
Marita - żona 
Maritus - mąż 
Matrimonialis - małżeński 
Matrimonium- małżeństwo 
Matrimonium clandestinum - ślub potajemny 
Matrimonium claudicans - małżeństwo nieskonsumowane 
Matrimonium conscientiae - ślub potajemny 
Matrimonium morganaticum - małżeństwo morganatyczne (nie dające praw dzieciom) 
Matrimonium putativum - małżeństwo unieważnione 
Matrimonium virginem - małżeństwo ze ślubem czystości 
Orphanus - sierota bez ojca 
Pallex - konkubina 
Pupillus - sierota bez matki 
Praemissis tribus denuntiationibus scilicet - poprzedzone trzema zapowiedziami 
Praesentibus Testibus - w obecności świadków 
Quassimatrimonium - małżeństwo ze ślubem czystości 
Relicta - wdowa 
Relictus - wdowiec 
Repudium - rozwiązanie (małżeństwa) 
Secundo voto - po raz drugi żonaty/zamężna 
Separatio a toro et mensa/ separatio quoad torum et mensam - separacja od łoża i stołu 
Sponsa - narzeczona, żona 
Sponsus - narzeczony, mąż 
Testes - świadkowie 
Uterque - każdy z dwóch 
Uxor - żona 
Uxoratus - żonaty 
Vidua - wdowa 
Viduus - wdowiec 
Virgo - dziewica, panna
Genwolgenealogia.pl
 Liber Mortuorum (Liber Defunctorum)/ Liber Sepultorum: 

ZAPIS TABELARYCZNY: 
W lewym górnym rogu wpisany jest odpowiedni rok. Kolejne kolumny oznaczają: 
Numerus serialis - numer pozycji w księdze 
Dies et Mensis obitus et sepulturae - dzień i miesiąc śmierci i pogrzebu 
Numerus domus obitus - numer domu zmarłego 
Nomen, cognomen et conditio mortui; penes infantes aut caelibae etiam nomen, cognomen et conditio parentum; penea conjuges nomen et cognomen derelictae vel demortuae partis - imię, nazwisko, zawód (status społeczny) zmarłego; w przypadku dzieci imiona i nazwiska rodziców; w przypadku małżonków imię i nazwisko pozostawionego małżonka 
Religio/Catholica/Aut alia (acatholica) - religia/katolik/inna (w odpowiednim miejscu stawiano kreskę) 
Sexus/Masculini/Femini - płeć/mężczyzna/kobieta 
Dies vitae - dni życia (wiek) 
Morbus et qualitas mortis - choroba i rodzaj śmierci 
Adnotatio: Qui confessionis capacium et cur SS non provisi; numerus et datum schedae revisionis aut obductionis medicae - tu zazwyczaj ksiądz wpisywał informację o ostatnim namaszczeniu, sekcji zwłok jeżeli miała miejsce 

STARSZE KSIĘGI I FORMA OPISOWA: 
Zazwyczaj na górze aktu wpisywano miejscowość. Następnie kolejno widniały: 
• data (rok i miesiąc często wpisywany był tylko raz - przy pierwszym akcie dotyczącym danego rocznika lub miesiąca) 
• dane księdza (nie zawsze wpisywane) 
• dane zmarłego (imię, nazwisko, wiek, stan cywilny) 
• informacja o otrzymaniu sakramentów świętych (ostatnie namaszczenie) 
• miejsce pochówku na cmentarzu (nie zawsze wpisywane)
            
                                     Przykład:
"Anno Domini 1753 Aprilis Bobowa Die 22, mortua Joannes Król, organarius, viduus, annorum 60, munitus Sacramentis, jacet in sepulchro, ad sinistram partem in coemeterio."
                                   Tłumaczenie:                "
Roku Pańskiego 1753 Kwiecień Bobowa Dnia 22, zmarł Jan Król, organista, wdowiec, lat 60, sakramenty św. otrzymał, pochowany w grobie po lewej stronie cmentarza."

SKRÓTY: 
crio./coem. - coemeterio - cmentarz 
def. - defunctam/defuncti - zmarłej/zmarłego 
p.def. - post defunctam/defuncti - po zmarłej/zmarłym 
R.I.P. - Requiscat in pace - Niech spoczywa w pokoju 
S.Sacram. prov. - Sanctis Sacramentis provisus - św. sakramentami zaopatrzony 
Sepl. - sepelivit - pochował

SŁOWNIK: 
Ab intestato - bez testamentu 
A morte - po śmierci 
Beate memoriae - św. pamięci 
Cimeterium/coemeterium - cmentarz 
Cippus - nagrobek 
Circiter - około, blisko 
Confessus - wyspowiadany 
Defunctus/denatus - zmarły 
Derelicta - pozostała, pozostawiona 
Derelictis - pozostawiła 
Derelinquens - pozostawiwszy 
Extrema unctio - ostatnie namaszczenie 
Familia defuncta - wygasła rodzina 
Finivit vitam - zakończył życie 
Fodi - pochować 
Humatio - pogrzeb 
Inhumatus/insepultus/intumulatus - nie pochowany, nie pogrzebany 
Intestatus - bez testamentu 
Maritus derelictae - mąż pozostałej (pozostawionej) 
Mortuus/mortis - zmarły 
Mortuonata - nieżywo narodzona 
Mortuonatus - nieżywo narodzony
 Munita/munitus - namaszczona, namaszczony 
Non provisus propter mortem repentinam - nie opatrzony (sakramentami) z powodu nagłej śmierci
Obiit - zmarł, odszedł 
Obiit in Domino - odszedł w Panu 
Orbator - ten który osieroca 
Proles femini/masculini sexus mortuus natus - dziecko płci żeńskiej/męskiej urodzone martwe 
Provisus - zaopatrzony (sakramentami) 
Puella morta - nieżywa dziewczynka 
Puer mortus - nieżywy chłopiec 
Quondam - zmarły 
Sanctis Sacramentis munitus - św. sakramentami opatrzony 
Saepelivi - pochowałem 
Senectus - starość 
Senex - starzec 
Sepulcrum - grób 
Sepultura - pogrzeb 
Sepultus - pochowany 
Tumulatus - pogrzebany 
Tumulus - grób 
Ultimus familiae - ostatni z rodziny 
Unctio extrema - ostatnie namaszczenie 

OKREŚLENIE MIEJSCA POCHÓWKU NA CMENTARZU: 
Ad aquilonem/ septentione - na północ 
Ad meridiem - na południe 
Ad occasum - na zachód 
Ad orientem - na wschód 
Ad volwas - przy bramie 
Ad dexteram partem - po prawej stronie 
Ad sinistram partem - po lewej stronie 

OKREŚLENIA CZASU: 
Annus - rok 
Semestre - pół roku 
Mensis - miesiąc 
Hebdomas - tydzień 
Dies - dzień 
Hora - godzina 
Dies Lunae / feria secunda - poniedziałek
 Dies Martis / feria tertia - wtorek 
Dies Mercurii / feria quarta - środa 
Dies Lovis / feria quinta - czwartek 
Dies Veneris / feria sexta - piątek 
Dies Saturni / sabbatum, sabbata - sobota 
Dies Solis / Dies Dominica / Dies prima hebdomadis - niedziela 
Diluculum - świt 
Ortus solis - wschód słońca 
Mane / tempus matutinum - rano 
Ante meridium /tempus antemeridianum - przedpołudnie 
Meridium - południe 
Post meridium / tempus postmeridianum - popołudnie 
Occasus solis - zachód słońca 
Crepusculum - zmierzch, zmrok 
Vesper / vesperum - wieczór 
Nox - noc 
Media nox - północ 
Heri - wczoraj 
Hodie - dzisiaj 
Nudius tertius - przedwczoraj